Hà Nội cần có một tầm nhìn chiến lược về quản trị truyền thông

Trong những ngày tháng 3 năm 2015, người Việt Nam nói chung và người Hà Nội nói riêng chứng kiến một sự kiện đặc biệt, chưa có tiền lệ, đó là một phong trào rộng khắp lên tiếng bảo vệ cây xanh đang bị chặt hạ trong khuôn khổ dự án thay thế 6.700 cây của Ủy ban Nhân dân Thành phố (UBNDTP) Hà Nội.

Cây xanh là nguồn ô xy của nhân loại

Có lẽ đây là lần đầu tiên có một sự lên tiếng tập thể mạnh mẽ phản đối một dự án của chính quyền thành phố, với sự tham gia của hầu hết mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội.

Sức ép của phong trào đã góp phần dẫn đến quyết định của Chủ tịch UBND TP Hà Nội tạm dừng dự án để tiến hành thanh tra, và kết luận kỷ luật/cắt chức một số cán bộ cấp Phòng của Sở Xây dựng thành phố Hà Nội.

Phong trào bảo vệ cây xanh đã tạo ra những thảo luận xã hội sâu rộng về môi trường, về sự minh bạch thông tin trong quản lý đô thị, về quan hệ chính quyền và người dân, về vai trò của báo chí đối với sự phát triển…

Có thể nói, thông qua sự việc này, báo chí một lần nữa chứng tỏ được vai trò to lớn của mình. Nó tác động đến nhận thức của độc giả, thay đổi quan điểm xã hội và thái độ sống, khơi gợi tình yêu thiên nhiên, ý thức bảo vệ môi trường của mỗi người.

Đồng thời, báo chí đã phản ánh rất kịp thời tiếng nói của nhân dân, đồng thời là kênh thông tin nhanh nhạy kịp thời chuyển tải thông điệp của cơ quan chức năng đến với công chúng; tạo nên sự hiểu biết lẫn nhau giữa hai đối tượng.

Bài viết này tập trung phân tích cách thức truyền thông về vụ việc này trên các báo: Vietnamnet; Vnexpress; Thanh niên online; Tuổi trẻ online.

Tổng quan về sự kiện chặt hạ thay thế 6700 cây xanh ở Hà Nội.

Vụ việc thay thế cây ở Hà Nội là một kế hoạch bắt đầu được Sở xây dựng Hà Nội thực hiện vào tháng 3 năm 2015. Theo đề án “cải tạo thay thế cây xanh” của Sở Xây dựng Hà Nội, năm 2015, Thủ đô sẽ trồng lại hơn 6.700 cây xanh trên 190 tuyến phố.

Vụ việc đã gây nên nhiều bức xúc và xôn xao dư luận. Đỉnh điểm, nó đã trở thành một cuộc khủng hoảng truyền thông lớn nhất liên quan tới vấn đề môi trường tại Hà Nội trong năm 2015.

Diễn biến vụ việc có thể chia thành 3 giai đoạn chính:
Giai đoạn 1: Mở đầu khủng hoảng (Từ tháng 1/2015 tới tháng 3/2015)
Đây là giai đoạn báo chí bắt đầu có những bài báo thông tin về việc Hà Nội chặt hạ 6700 cây xanh. Diễn ra trong khoảng tháng 1,2/2015. Ở phần đầu của cuộc khủng hoảng truyền thông này, chỉ có 2/4 báo được khảo sát đưa tin về sự việc, đó là Vnexpress.net và Tuoitre.vn. Các bài báo trong giai đoạn này đều hướng đến mục đích “cập nhật tin tức, tình hình chặt cây tại Hà Nội.”

Giai đoạn 2: Cao trào của cuộc khủng hoảng (17/03/2015 – 25/03/2015)
Đây là giai đoạn cuộc khủng hoảng bắt đầu đi tới cao trào. Trong khoảng nửa cuối tháng 3/2015, cả 4 báo khảo sát đều đăng tải ồ ạt các thông tin về sự kiện trên. Đây là thời kì bùng nổ thông tin, bởi vậy mà các góc độ tiếp cận đề tài ở giai đoạn này là phong phú nhất. Các báo chủ yếu đưa tin về phản ứng của người dân, các ý kiến chuyên gia, thông tin về những cây xanh tại Hà Nội. Đồng thời, các tin tức về động thái giải quyết của lãnh đạo thành phố, ý kiến chỉ đạo từ các thanh tra Chính phủ cũng được cập nhật liên tục. Ngoài ra còn có các đề tài được đăng tải với tần suất thấp như hình ảnh đường phố Hà Nội trước/sau khi chặt cây, các bài báo nâng cao nhận thức của người dân về cây xanh,…

Giai đoạn 3: Kết thúc khủng hoảng (Từ tháng 04/2015 – tháng 05/2015)
Giai đoạn cuối cùng khi cuộc khủng hoảng đã đi tới hồi kết, kéo dài trong tháng 4,5/2015. Ở khoảng thời gian này các báo không đưa tin một cách ồ ạt như giai đoạn 2 nữa mà chỉ xuất hiện 2 đề tài chính là: Cách giải quyết của lãnh đạo thành phố và các ý kiến, chỉ đạo từ Thanh tra Chính phủ và các cấp lãnh đạo cao hơn như Đảng và Nhà nước.

Vai trò của báo chí trong cuộc khủng hoảng chặt cây xanh Hà Nội

Theo khảo sát của chúng tôi, trong suốt 3 giai đoạn của sự việc này, có 10 nhóm nội dung được báo chí tập trung đề cập, gồm:
– Cập nhật diễn biến, tình hình chặt cây tại Hà Nội.
– Phản ứng của người dân, dư luận trong và ngoài nước.
– Ý kiến chuyên gia
– Cách giải quyết, phản hồi của lãnh đạo thành phố Hà Nội
– Ý kiến chỉ đạo của Thanh tra Chính phủ, các cấp lãnh đạo Đảng và Nhà nước
– Kiến thức chung về cây xanh
– Thông tin về các cây xanh bị đốn hạ
– Thông tin về các cây được trồng thay thế
– Hình ảnh Hà Nội trước và sau sự việc chặt hạ 6700 cây xanh

Tổng hợp và phân tích sự việc

Trong 10 đề tài liên quan tới sự kiện chặt hạ và thay thế 6700 cây xanh ở Hà Nội, lượng tin bài về đề tài “Cách giải quyết, phản hồi của lãnh đạo Thành phố Hà Nội” là cao nhất. Có 67/169 tin bài tập trung vào đề tài này (chiếm 39,6% tổng lượng tin bài khảo sát).

Đề tài được phản ánh nhiều thứ 2 là đề tài “Phản ứng của người dân, dư luận trong và ngoài nước” với 19/167 tin bài (chiếm 11,2% tổng lượng tin bài khảo sát).

Đề tài đứng ở vị trí thứ 3 là đề tài về “Ý kiến chỉ đạo của Thanh tra Chính phủ, các cấp lãnh đạo Đảng và Nhà nước”, có 15/169 tin bài (chiếm 8,9% tổng lượng tin bài khảo sát).

Cả 4 tờ báo điện tử trong diện khảo sát gồm: Vnexpress.net, Vietnamnet.vn, Thanhnien.vn, Tuoitre.vn đều tập trung khai thác vào 2 đề tài chính là “Phản ứng của người dân, dư luận” và “Cách giải quyết của lãnh đạo thành phố”. Điều này chứng tỏ các tờ báo định hướng rất đúng đắn về quan điểm truyền thông, coi việc truyền tải thông tin từ cơ quan chức năng là quan trọng; đồng thời lấy việc phản ánh ý kiến người dân là căn cốt.

Các tờ báo này đã thực hiện rất tốt chức năng định hướng của mình. Có thể thấy, trong toàn bộ quá trình truyền thông về sự việc này, báo chí đã làm rất tốt nhiệm vụ đưa tin, truyền đạt những phản hồi, ý kiến của các cấp lãnh đạo tới nhân dân, có đến 38% số tin bài phản ảnh góc độ tiếp cận này của báo chí; đồng thời nó cũng là cầu nối để giúp người dân và lãnh đạo thành phố có thêm nhiều thông tin về nhau để có thể đi tới cách xử lý phù hợp nhất.

Phản ứng của cơ quan chức năng Hà Nội

Nếu theo dõi toàn bộ quá trình, chúng ta thấy sự nỗ lực này của báo chí dường như lại không được chính quyền Hà Nội đánh giá cao và thực hiện sự ủng hộ.

Những thống kê của chúng tôi cho thấy tỷ lệ tiếp cận thông tin của báo chí đối với đại diện cơ quan chức năng của Hà Nội trong sự việc này khá khiêm tốn.
Xem phần phụ lục về “Phản ứng của chính quyền” thì chúng ta đều thấy các cơ quan chức năng có nhiệm vụ giải quyết vụ việc này đã tỏ ra rất chậm chạp, thụ động và chưa biết cách tận dụng báo chí như một kênh truyền tải thông tin hiệu quả đến công chúng.

Có rất nhiều phản ứng của cộng đồng, mạng xã hội, các phong trào tự phát nổi lên, nhưng hầu như có rất ít thông tin từ chính quyền. Điều này dẫn đến một hệ quả, khi báo chí và công chúng thiếu thông tin thì họ sẽ phải chủ động đi tìm, bằng mọi cách tìm kiếm thông tin phục vụ công chúng. Đó là lý do hàng loạt các trang mạng, các nhóm cộng đồng trên mạng xã hội được thành lập và chĩa mũi nhọn công kích vào các cơ quan chức năng.

Mặt khác, việc tổ chức mạng lưới thông tin truyền thông của Hà Nội trong sự việc này cũng cho thấy sự bị động, chủ quan và không cầu thị. Ngay những buổi tiếp xúc báo chí đầu tiên Phó ban tuyên giáo thành ủy Hà Nội Phan Đăng Long đã đánh mất điểm khi trả lời ngoài lề hội nghi: “chặt cây không phải hỏi dân”. Lập tức tít báo này được hàng loạt tờ báo đăng lên trang nhất.

Tiếp sau đó là hàng loạt động thái phản ứng của các cơ quan chức năng Hà Nội, ví dụ đưa ra thông điệp “phần lớn người dân ủng hộ dự án”, “chỉ chặt bỏ các cây gẫy mục”.v.v…Điều này dẫn đến những leo thang tiếp theo về thông tin khi cộng đồng và các báo đưa ra những ý kiến của nhân sỹ, trí thức, nhà khoa học Lâm nghiệp chứng minh bẻ gẫy các lập luận của TP Hà Nội.

Tiểu kết

Vai trò của Báo chí đối với sự phát triển là đặc biệt quan trọng. Ở các đô thị lớn, vấn đề Môi trường luôn là chủ đề thu hút các tờ báo đưa tin bởi vấn đề bảo vệ môi trường trên báo chí luôn được quan tâm bởi đông đảo độc giả.

Trong sự việc chủ trương chặt hạ và thay đổi các chủng loại cây xanh tại Hà Nội năm 2015, mặc dù như nguyên Bí thư thành ủy Hà Nội đã nói, đây là chủ trương rất đúng, nhưng sau cùng tại sao mọi chuyện lại biến thành như vậy ? Ở đây cần thấy rõ, ngoài những sai lầm của bộ máy công chức phụ trách dự án; còn có sự sai lầm trong đánh giá vai trò và sự tác động của hệ thống báo chí.

Chính bộ máy truyền thông của Thành phố Hà Nội đã không tận dụng được vai trò của báo chí trong việc tư vấn, góp ý về chính sách cho chính quyền; họ cũng không tận dụng được sức mạnh của báo chí trong việc giải thích, vận động cộng đồng hiểu và thực hiện quyết định của thành phố.

Trên tất cả, từ những phân tích về vụ việc này, chúng tôi nhận thấy, TP Hà Nội đã không hề có một chiến lược truyền thông bài bản để chuẩn bị trước cho các chiến dịch, dự án của mình. Bây giờ là thời đại của công nghệ thế hệ mới, một khi một thông tin chưa được đánh giá đầy đủ được đưa ra nó có thể làm phá sản bất kỳ sách lược nào.

Đã đến lúc TP Hà Nội cần thực sự quan tâm và có chiến lược cho công tác Quản trị truyền thông cho Thành phố.

 

* Nguyễn Cao Cường, Chủ tịch Hội đồng Giảng viên Học viện truyền thông Libra

Bình luận

bình luận