Truyền thông không công bằng

Bạn đang mơ về một nền truyền thông công bằng cho tất cả. Đừng có mơ nữa ! Truyền thông vốn dĩ không công bằng. Chúng ta đều biết, truyền thông là một quá trình sản xuất nội dung, truyền tải thông điệp của cá nhân hay tổ chức đến các nhóm đối tượng nhất định để tác động vào nhận thức và làm thay đổi nhận thức, hành vi của nhóm đối tượng đó theo mục đích của người làm truyền thông.

 

Đối đầu thông tin giữa Nga và EU

Đối đầu thông tin giữa Nga và EU

Các nhà nghiên cứu về truyền thông đã chỉ cho chúng ta thấy có nhiều mô hình truyền thông, mỗi một mô hình đó tương ứng với các mục tiêu, mục đích của người làm truyền thông. Ví dụ như mô hình truyền thông cá nhân, liên cá nhân, truyền thông nhóm đối tượng, truyền thông đại chúng.v.v…

Một quá trình truyền thông bao gồm các công đoạn: nghiên cứu đối tượng truyền thông, sản xuất thông điệp, lựa chọn kênh phát, lan toả thông điệp trên kênh, tác động đến ngưòi tiếp nhận thông điệp, phản hồi và đánh giá hiệu quả truyền thông.

Những ai có thể sở hữu tất cả các yếu tố kể trên trong một quá trình truyền thông ?

Trước đây, khi mạng xã hội chưa phát triển, các mô hình truyền thông chưa phát triển mạnh, thì truyền thông đại chúng là mô hình độc tôn trong một chiến lược truyền thông. Truyền thông đại chúng nghĩa là một thông điệp triệu người nghe. Không/hoặc ít phản hồi. Nó thường được gọi với cái tên: tuyên truyền.

Những ai có thể sở hữu truyền thông đại chúng ?

Đó là Chính phủ, các cơ quan nhà nước. Gần đây, một số ông chủ tư nhân, bằng nhiều cách khác nhau cũng đã sở hữu các phương tiện truyền thông đại chúng. Trong khi đó, một người dân bình thường không thể nào sở hữu được các phương tiện này. Lý do là nó phải đầu tư quá nhiều tiền và được vận hành theo những quy trình chuyên biệt.

Và như thế, chúng ta dễ dàng thấy rằng, truyền thông sinh ra chỉ để phục vụ cho các cá nhân, tổ chức trả tiền nuôi nó. Không có chỗ cho những tiếng nói yếu ớt phát ra từ phía 95% những người còn lại.

Trong cuộc chiến Iraq, thông tin mà toàn thế giới thấy được về cuộc chiến này thì 90% là của các hãng tin lớn của Mỹ. Toàn bộ nguồn thông tin trên trái đất, mà chúng ta đang tiêu dùng hàng ngày là do các hãng tin lớn của thế giới cung cấp. Trong đó, họ định nghĩa về các nước thuộc thế giới thứ ba là: bạo lực, chiến tranh, nội chiến, chết chóc, nghèo đói, lạc hậu, dịch bệnh.v.v…

Al Jazeza có được thành công một phần là do nỗ lực cung cấp thông tin chính thống từ phía còn lại nghèo nàn của thế giới.

Cuộc chiến thông tin Nga - Mỹ

Cuộc chiến thông tin Nga – Mỹ

Ở trong bối cảnh truyền thông toàn cầu đó, chúng ta thấy rõ ràng, truyền thông không công bằng. Nó chỉ thuộc về kẻ có sức mạnh. Nó tạo ra một trật tự thông tin, và trật tự đó có lợi cho kẻ thống trị thông tin.

Ngày nay, với sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin, internet và giáo dục, con người đã dần thu hẹp lại khoảng cách về sự công bằng trong việc phân phối thông tin. Tôi khẳng định là chỉ thu hẹp khoảng cách thôi, chứ không công bằng vẫn luôn là đặc điểm quan trọng của truyền thông.

Với việc phủ sóng internet toàn cầu và hình thành các mạng xã hội trực tuyến, mỗi cá nhân đã được cung cấp nhiều cơ hội hơn trong việc thể hiện quan điểm và có nhiều cơ hội hơn trong việc phổ biến quan điểm của mình trên hệ thống truyền thông đại chúng. Nhưng xét cho đến cùng, tiếng nói của cá nhân được hệ thống truyền thông đại chúng đánh giá, sử dụng như thế nào, thì hầu như không phụ thuộc vào cá nhân đó nữa. Nó lại tiếp tục bị phụ thuộc vào việc lựa chọn của hệ thống, cho dù cá nhân đó là một hot blogger. Một mình tiếng nói của anh, dù có hàng triệu người thích thú, cũng không thể lấn át được tiếng nói của cả hệ thống.

Người làm truyền thông

Điều tốt đẹp lớn lao nhất mà chúng ta có được nhờ vào trình độ văn minh, chính là sự phát triển mạnh mẽ của những người làm truyền thông. Các ông chủ, các Chính phủ và các tổ chức lớn vẫn tiếp tục là những người chi phối bức tranh truyền thông trên cả phạm vi quốc gia lẫn toàn cầu. Nhưng giờ đây, nhiều triệu người, thông qua trang web cá nhân hay các trang mạng xã hội, đã bắt đầu khiến cho bức tranh thông tin trở nên đa dạng hơn.

Hỗn loạn, từ dùng của Thomas Friedman, là một từ chỉ chính xác trạng thái của bức tranh thông tin toàn cầu, khi mô tả về sự gia tăng mạnh mẽ số lượng người dùng các tài khoản trên mạng xã hội.

Trước đây, trật tự thông tin thế giới được thiết lập với sự đối kháng mạnh giữa các hình thái xã hội, như xã hội Tư bản và xã hội Xã hội chủ nghĩa; hay đối kháng giữa các quốc gia, hoặc đối kháng giữa các phe phái trong một quốc gia.

Ngày nay, trật tự thông tin đó đang có thêm những yếu tố khác, đó là hàng triệu cá nhân coi việc cung cấp thông tin, hay tham gia vào thị trường truyền thông là lẽ sống của họ. Họ trở thành những người làm truyền thông chuyên nghiệp. Họ coi trọng sự khác biệt và tự do. Họ chống lại sự áp đặt truyền thông. Sự hỗn loạn của thông tin đến từ những nhân tố mới này.

Rất may mắn, sự hỗn loạn này lại cho phép ý kiến của các nhóm thiểu số được biết đến. Tình trạng đó đang được trình diễn ngoạn mục trong chủ đề Tình nguyện viên ở trên mặt báo hay các trang mạng xã hội tại Việt Nam mấy ngày gần đây.

Nhiều người không hiểu được tính tất yếu của hỗn loạn này thì sẽ tìm cách chứng minh cái đúng thuộc về mình. Trong một ngàn bình luận, nhất là của các ký giả, thì có một ngàn quan điểm khác nhau, cách diễn đạt khác nhau, mục đích khác nhau. Nếu chúng ta là người nghiêm túc, thì chúng ta sẽ sớm chết trước tuổi 45 bởi vì cố gắng đọc cho hết, hiểu cho hết cả ngàn quan điểm như thế.

Chỉ cần một điều quan trọng, bạn thuộc lòng để có thể sống tốt trong hỗn loạn đó, chính là việc thật sự hiểu, nó là hỗn loạn tất yếu. Hỗn loạn này sinh ra từ sự tự do, sự khác biệt, nhu cầu định vị cá nhân. Bạn cũng là một trong số đó.

Vì vậy thay vì cố gắng hiểu được sự hỗn loạn, mà có thể mất cả đời, thì bạn chỉ cần hiểu được chính mình.

About Nguyễn Cường

Nguyễn Cao Cường là một nhà báo, giảng viên chuyên ngành truyền hình tại Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội. Các hướng nghiên cứu chính: truyền hình, truyền thông xã hội và quản trị truyền thông.

Bình luận

bình luận