Trung thực – Khách quan – Liêm chính là yêu cầu của [VH&DN]

Bằng việc phân tích một trường hợp điển hình dưới đây, tôi muốn nhắc nhở các cộng sự của mình về Thái độ của chúng ta đối với mỗi sự việc, hiện tượng xuất hiện trong cuộc đời làm truyền thông của mình[ảnh].

Trong một Tít bài, việc đảm bảo các yêu cầu về: Sự Rõ ràng/Cô đọng/Hấp dẫn/Khách quan/Trung thực là tất yếu. Sự rõ ràng, cô đọng chính là biểu hiện về mặt hình thức của Tít, biểu hiện về mặt hình thức của tư duy. Viết ngắn gọn rõ ràng chứng tỏ tư duy cũng rõ ràng, mạch lạc. Và điều đó là có lợi cho người đọc. Công chúng sẽ khó chấp nhận một tư duy rối rắm, lộn xộn và dài dòng.

Thế nhưng, nếu chỉ viết rõ ràng, cô đọng, thì mới chỉ đáp ứng được một phần 3 cho đến một nửa yêu cầu của việc giật Tít. Một cái tít tốt còn là một cái tít khiến cho công chúng cảm thấy bị cuốn hút.

Vấn đề là, nếu chúng ta chỉ quan tâm đến các kỹ thuật để lôi cuốn công chúng, thì rất có thể chúng ta sẽ sa đà vào việc cung cấp những cái tít giật gân, câu khách mà quên mất đi một điều, cái tít đó còn phải đảm bảo sự Khách quan, Trung thực.

Trung thực thì khá dễ. Vì ai cũng có thể Trung thực trong con mắt của chính mình.

Bạn có thể giật một cái tít: “Vụ trực thăng rơi và sự khốn nạn tột cùng của những kẻ làm báo”. Nếu phân tích từng thành tố thông tin trong đó, sẽ không thấy cái gì là Không Trung thực cả. Thông tin nào cũng Trung thực-theo cách nhìn của tác giả.

“Trực thăng rơi” có không ? Có. Vậy đó là Trung thực.

khach-quan

“Sự khốn nạn tột cùng của những kẻ làm báo” có không ? Có. Nếu đọc các lập luận trong phần thân bài hay body thì sẽ thấy tác giả có đầy đủ luận chứng để chứng minh cho lập luận trên của mình. Vậy nó là Trung thực ? Chắc là thế, nếu theo cách nhìn của tác giả. Nhưng cho đến khi công chúng chưa đọc được nội dung bài viết của bạn, thì họ có quyền từ chối bạn, vì họ cảm thấy bạn đang công kích một cách cực đoan một đối tượng chung chung: “những kẻ làm báo”.

Quan điểm cá nhân cực đoan có thể khiến bạn mất đi tính cách Khách quan khi tường thuật hay phân tích một sự việc, một hiện tượng. Khách quan chính là việc tiếp cận sự việc, hiện tượng ở nhiều góc độ và lựa chọn một cách tiếp cận tốt nhất để cung cấp thông tin đầy đủ, nhiều chiều cho công chúng.

Nếu bạn là một nhà phê bình, một nhà bình luận thì bạn hãy thể hiện quan điểm cực đoan của mình. Còn khi bạn là một nhân viên truyền thông, một người đưa tin, một người cung cấp tin tức thì đừng bao giờ làm điều đó.

Công chúng ngày càng thông minh hơn và biết cách “đọc” hơn. Họ sẽ hiểu rằng, họ đang bị dắt mũi. Kỹ thuật gây hấp dẫn theo kiểu cực đoan như vậy chỉ còn tồn tại trên một số tờ phục vụ nhóm công chúng có nhu cầu đó mà thôi. Còn đối với những nhóm công chúng mà [VH&DN] phục vụ, họ không cần chúng ta chỉ cho họ cách phải đọc cái gì, phải cảm nhận ra sao. Tuyệt đối không.

Chính vì thế, hỡi cộng sự của tôi, bạn hãy giữ bình tĩnh và một thái độ Khách quan khi quan sát hiện thực. Mô tả nó một cách Trung thực nhưng nhớ là phải Khách quan.

Tạm để cái Tít đó, chúng ta đi vào nội dung chính, phần body.

Phần body của một bài viết được thiết kế theo nhiều kiểu khác nhau. Có những dạng bài viết mà phần body được thiết kế bằng cấu trúc hình thang, cấu trúc nhân quả, cấu trúc ba phần…hay bất kỳ một cấu trúc nào khác.

Yêu cầu đối với phần body  là luôn phải đảm bảo 2 yếu tố: [lại]trung thực và [lại]khách quan.

Trung thực thể hiện ở chỗ:  Mô tả càng nhiều thực trạng càng tốt; Mỗi thực trạng được mô tả, nên có dẫn chứng hoặc đựơc người trong cuộc khẳng định.

Khách quan thể hiện ở chỗ: Cố gắng quan sát ở nhiều góc nhìn. Đảm bảo thông tin phân tích nhiều chiều; Không định kiến; Không chủ quan, phiến diện; Nên lựa chọn những chuyên gia trong lĩnh vực được đề cập để thực hiện  phỏng vấn.

Trong ví dụ này, tác giả sử dụng một cấu trúc phức tạp gồm ba câu đầu[1], [2], [3] là một thiết kế câu theo lối diễn dịch. Nghĩa là câu mở đầu là câu quan trọng nhất, các câu sau có nhiệm vụ mở rộng, hoặc cung cấp thông tin phụ trợ cho câu đầu tiên. Đây là cách bắt đầu cho một câu chuyện mà cũng được nhiều người viết lựa chọn.

Cách sử dụng lối thiết kế cấu trúc như thế này rất phù hợp với những bài phân tích, bài bình luận hay các bài tổng hợp. Mô hình chung của cấu trúc này là: Luận đề – Luận điểm – Luận cứ – Luận chứng. Luận đề được thành lập và bảo vệ bởi các luận điểm, các luận điểm được thành lập và bảo vệ bởi luận cứ và các luận cứ đó phải được ủng hộ bởi luận chứng. Khi thiết kế cấu trúc một bài viết theo lối này, chúng ta nhất định phải có được đầy đủ hệ thống Luận đề, luận điểm, luận cứ, luận chứng như vậy mới có thể thuyết phục được công chúng.

Với luận điểm: “Vụ trực thăng rơi và sự khốn nạn tột cùng của những kẻ làm báo”, tác giả đã cung cấp một luận cứ: “Trong quá trình tác nghiệp, có phóng viên còn quá lạm dụng vào chức vụ và tấm thẻ nhà báo của mình để gây cản trở cho công việc tìm kiếm cứu nạn và bảo mật thông tin quân sự”[1]. Để bảo vệ luận cứ này, tác giả đưa ra hai luận chứng:

Luận chứng 1: “Cụ thể là một nữ phóng viên của VTC14 với địa chỉ facebook là Hạnh Nguyễn đã gây rối, chửi bới lực lượng làm nhiệm vụ bảo vệ tại khu vực máy bay rơi, bắt buộc lực lượng chứng năng phải cưỡng chế đưa về đồn công an”[2].

Luận chứng 2: “Tại đây, phóng viên này tiếp tục có những hành vi chống đối lực lượng chức năng. Thậm chí, sau khi kết thúc vụ việc, phóng viên này đã viết lên trang cá nhân của mình những từ ngữ coi thường cả những cán bộ chiến sĩ đang làm nhiệm vụ”[3].

Đối với luận cứ 1, tác giả đã không cung cấp cho công chúng của mình những quan sát khác từ những góc nhìn khác cùng trong sự kiện. Ví dụ góc nhìn của “phóng viên” được đề cập đến, góc nhìn của những người quan sát hiện trường khác, những nhân chứng…

Các bạn không được phép bắt chước điều này. Vì công chúng của bạn, những Doanh nhân 30-45 tuổi, họ rất biết điều gì là sự thật và điều gì là những sự thật mà bạn đã biên tập. Hãy cung cấp cho họ những sự thật được tiếp cận ở nhiều góc nhìn, và phải đảm bảo rằng họ có nhiều thông tin khách quan nhất để họ tự xử lý nó.

Đối với luận chứng 1 và 2, đây thực ra không phải là luận chứng. Bởi vì nó không cung cấp bất kỳ một bằng chứng nào để công chúng tin rằng điều tác giả nói là thật. Do vậy, luận chứng này không thể được tin cậy.

Khi bạn viết cho những người mà đối với họ, công cụ search google là công cụ không thể thiếu, và họ là những người từng trải, thì đừng bao giờ cung cấp những luận chứng yếu và không thuyết phục. Họ sẽ mất tin tưởng ở bạn ngay. Và chúng tôi, chắc chắn không chấp nhận hợp tác với bạn.

Còn câu 4, 5, 6 nữa, nhưng với những gì mà công chúng nhận được từ câu 1, 2, 3 thì họ sẽ không đọc nữa đâu.

Hãy nhớ nhé các cộng sự của tôi.

 

 

About Nguyễn Cường

Nguyễn Cao Cường là một nhà báo, giảng viên chuyên ngành truyền hình tại Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội. Các hướng nghiên cứu chính: truyền hình, truyền thông xã hội và quản trị truyền thông.

Bình luận

bình luận